Koperdiefstal: hoe kun je dit effectief voorkomen?

Koperdiefstal vormt een grote bedreiging voor bedrijven, infrastructuurbeheerders en netwerkexploitanten. Bouwplaatsen, spoorweginstallaties, telecommunicatienetwerken, industriële locaties en energie-infrastructuur behoren tot de belangrijkste doelwitten.

De waarde van koper verklaart gedeeltelijk de aantrekkingskracht voor dieven. De prijs van het gestolen metaal vertegenwoordigt echter vaak slechts een klein deel van de werkelijke schade. Het doorsnijden van een kabel kan een spoorlijn stilleggen, een bouwproject vertragen, cruciale apparatuur buiten werking stellen of gebruikers tijdelijk zonder elektriciteit of telecommunicatie zetten.

Om deze risico’s te beperken, moeten bedrijven verschillende maatregelen combineren: fysieke beveiliging, interne organisatie, het markeren van apparatuur en trackingtechnologieën waarmee verdachte bewegingen snel kunnen worden opgespoord.

Koperdiefstal in Frankrijk en België: omvang en cijfers

Er zijn niet altijd recente nationale statistieken beschikbaar waarin koperdiefstal specifiek wordt onderscheiden van andere vormen van metaaldiefstal. Aan de hand van de cijfers die door de infrastructuurbeheerders worden gepubliceerd, kan de omvang van het fenomeen echter wel worden ingeschat.

In België registreerde Infrabel in 2018 361 diefstallen van koperen kabels, waarvan er 315 een directe impact hadden op het treinverkeer. Deze incidenten veroorzaakten in totaal 51 675 minuten vertraging, ofwel meer dan twee uur per dag. De spoorwegbeheerder schatte de schade destijds op enkele miljoenen euro’s. In 2019 hebben meer dan 200 diefstallen van kabels het treinverkeer opnieuw verstoord, ondanks een daling ten opzichte van het voorgaande jaar. Deze cijfers tonen aan dat enkele meters gestolen kabel onevenredig grote gevolgen kunnen hebben voor een kritieke infrastructuur.

Frankrijk wordt met dezelfde risico’s geconfronteerd, met name wat betreft zijn spoor-, elektriciteits- en telecommunicatienetwerken. Diefstallen vinden vaak plaats in afgelegen gebieden, op tijdelijke bouwplaatsen of langs uitgestrekte infrastructuren, die moeilijk continu te bewaken zijn.

Het aantal incidenten kan van jaar tot jaar sterk variëren. Het hangt met name af van de koperprijs, de activiteiten van georganiseerde groepen, de mogelijkheden tot doorverkoop en het beveiligingsniveau van de locaties. Een tijdelijke daling van het aantal diefstallen betekent dus niet dat de dreiging is verdwenen.

Waarom koper in de belangstelling staat: de metaalprijs en de doorverkoop

Koper is gewild vanwege zijn uitstekende elektrische en thermische geleidbaarheid. Het wordt gebruikt in elektriciteitskabels, spoorweginstallaties, telecommunicatienetwerken, gebouwen, industriële apparatuur en infrastructuur voor hernieuwbare energie.

Er zijn verschillende kenmerken die dit metaal bijzonder aantrekkelijk maken voor dieven:

• de relatief hoge waarde ervan op de metaalmarkt;
• een constante internationale vraag;
• zijn aanwezigheid in talrijke infrastructuren;
• de mogelijkheid om het product door te verkopen in de vorm van kabel, blootliggend metaal of gerecycled materiaal;
• de moeilijkheid om de eigenaar te achterhalen wanneer het metaal niet gemerkt is.
  

Ook de koperprijs speelt een belangrijke rol. Wanneer de prijs stijgt, worden kabels die op een bouwplaats zijn opgeslagen of in een afgelegen gebied zijn aangelegd, aantrekkelijker voor illegale doorverkoopnetwerken.

Dieven zijn overigens niet altijd op zoek naar de grootste hoeveelheden. Soms geven ze de voorkeur aan kabels die snel toegankelijk zijn, met een bestelwagen kunnen worden vervoerd en zonder dat ze direct herkenbaar zijn, kunnen worden doorverkocht.

De belangrijkste doelgroepen: bouwplaatsen, spoorwegnetwerken, telecommunicatie en energie

Koperdiefstal treft tal van sectoren, maar sommige infrastructuren lopen meer risico dan andere.

Bouwplaatsen zijn een veelvoorkomend doelwit. Er zijn echter maatregelen waarmee gereedschap op een bouwplaats beter kan worden beveiligd en gelokaliseerd, zoals het beveiligen van de toegangen, een digitale inventaris en het gebruik van volgsystemen.

Kabelhaspels, industriële verlengsnoeren, elektrische apparatuur en technische materialen worden daar soms opgeslagen voordat ze worden geïnstalleerd. De onregelmatige aanwezigheid van teams, de voortdurende veranderingen in de organisatie van de locatie en de inzet van verschillende onderaannemers kunnen het toezicht bemoeilijken.

Spoorwegnetten zijn bijzonder kwetsbaar vanwege hun lengte en het feit dat ze door afgelegen gebieden lopen. Koper wordt daar gebruikt in elektrische systemen, seininstallaties en diverse technische voorzieningen. Diefstal of beschadiging van een kabel kan onmiddellijk gevolgen hebben voor de veiligheid en het treinverkeer.

Op spoorwegnetten kan een simpele onderbreking de seininstallaties verstoren en tot aanzienlijke vertragingen leiden. Om deze installaties, die moeilijk continu te bewaken zijn, te beschermen, biedt HeronTrack een oplossing ter voorkoming van koperdiefstal op het spoor, die verdachte bewegingen kan detecteren en de locatie van het incident snel doorgeeft.

Ook de telecommunicatie-infrastructuur wordt hierdoor beïnvloed. Een storing kan leiden tot een onderbreking van de dienstverlening voor particulieren, bedrijven of openbare diensten. In sommige regio’s zorgt de geleidelijke vervanging van koper door glasvezel ervoor dat de beschikbare capaciteit afneemt, maar de bestaande kabels blijven zeer gewild.

Ten slotte bevatten energieproductie- en -distributielocaties grote hoeveelheden kabels. Elektriciteitsstations, zonne-energie-installaties, windmolenparken en industriële gebouwen kunnen het doelwit worden, vooral wanneer ze afgelegen liggen of weinig bezocht worden.

Hoe gaan dieven te werk: verkenning, werkwijzen en afzetkanalen

Een koperdiefstal is zelden volledig geïmproviseerd. De daders kunnen eerst de locatie verkennen om de werktijden, de zijingangen, de aanwezigheid van camera’s en de gewoonten van het beveiligingspersoneel in kaart te brengen.

Het verkennen van de locatie kan plaatsvinden vanaf de openbare weg of onder het mom van een werkbezoek, een levering of een verzoek om informatie. Sommige dieven dragen werkkleding en gebruiken bedrijfsvoertuigen om op te gaan in de omgeving van een bouwplaats.

Zodra het doelwit is aangewezen, worden de kabels doorgesneden, verwijderd of in een voertuig geladen. De diefstallen vinden vaak ’s nachts, in het weekend of tijdens sluitingstijden plaats. Bij grote infrastructuurprojecten zoeken dieven naar plekken waar hun acties minder snel worden opgemerkt.

Het metaal kan vervolgens worden ontmanteld, versneden en vermengd met andere materialen om de identificatie ervan te bemoeilijken. Daarna wordt het doorverkocht aan een tussenhandelaar, naar een andere regio vervoerd of geëxporteerd. Deze snelle verwerking verklaart waarom de reactie in de eerste minuten of uren doorslaggevend is.

De gevolgen voor een bedrijf: directe kosten, vertragingen, boetes en verzekering

De vervangingswaarde van het koper is slechts één onderdeel van de schade. Een benadeeld bedrijf moet ook rekening houden met de schade aan de apparatuur, de interventiekosten, de tijd die aan de vaststelling is besteed en de operationele gevolgen.

Op een bouwplaats kan een diefstal het werk stilleggen totdat er nieuwe kabels zijn geleverd. Deze onderbreking houdt de teams onnodig bezig en kan leiden tot contractuele boetes als de deadlines niet worden gehaald.

In een spoorweg-, elektriciteits- of telecommunicatienetwerk kunnen de gevolgen veel ingrijpender zijn. Een storing kan leiden tot vertragingen, een onderbreking van de dienstverlening, een spoedinzet van technische teams en veiligheidsrisico’s.

De indirecte kosten omvatten onder meer:

• het vervangen van beschadigde kabels en apparatuur;
• de kosten voor reparatie en heringebruikname;
• de verloren gewerkte uren;
• aanvullende veiligheidsmaatregelen;
• vertragingen bij de levering of uitvoering;
• contractuele boetes;
• een eventuele verhoging van de verzekeringspremie;
• schade aan de reputatie van het bedrijf.

Om de werkelijke kosten van een diefstal te achterhalen, is het dus noodzakelijk om alle gevolgen ervan in kaart te brengen, en niet alleen de marktwaarde van het verdwenen koper.

Wat de wet zegt: strafrechtelijke kwalificatie en sancties

In Frankrijk wordt diefstal in artikel 311-1 van het Wetboek van Strafrecht gedefinieerd als „het op frauduleuze wijze wegnemen van andermans eigendom”. Op eenvoudige diefstal staat een gevangenisstraf van drie jaar en een boete van 45.000 euro.

De straffen kunnen zwaarder uitvallen als er verzwarende omstandigheden zijn. Dit is met name het geval wanneer de diefstal door meerdere personen wordt gepleegd, op een plaats die bestemd is voor de opslag van goederen of materieel, of wanneer deze gepaard gaat met vernieling of beschadiging. Afhankelijk van de vastgestelde omstandigheden kunnen de straffen oplopen tot vijf, zeven of tien jaar gevangenisstraf. Voor diefstal door een georganiseerde bende gelden nog strengere straffen.

Het helen van gestolen goederen is eveneens een strafbaar feit. Iemand die willens en wetens gestolen goederen verbergt, in bezit heeft of doorgeeft, kan worden vervolgd, net als iemand die als tussenpersoon optreedt bij de doorverkoop ervan.

In België kunnen diefstal, heling en daarmee samenhangende vernielingen eveneens aanleiding geven tot strafrechtelijke vervolging. De toepasselijke kwalificatie en straf hangen af van de omstandigheden: bijvoorbeeld inbraak, betrokkenheid van meerdere personen, aantasting van kritieke infrastructuur of het in gevaar brengen van het verkeer.

Bedrijven moeten alle gegevens bewaren waarmee de goederen kunnen worden geïdentificeerd: facturen, serienummers, foto’s, inventarislijsten, markeringen en locatiegegevens. Dit bewijsmateriaal kan het onderzoek en de teruggave van teruggevonden apparatuur vergemakkelijken.

Verplichtingen en traceerbaarheid bij de inkoop van metalen

De strijd tegen koperdiefstal richt zich niet alleen op de directe daders. Hij is ook gericht op de kanalen waarlangs de gestolen metalen kunnen worden doorverkocht.

In Frankrijk gelden er traceerbaarheidsverplichtingen voor beroepsbeoefenaars die gebruikte roerende goederen kopen of doorverkopen, waaronder bepaalde metaalhandelaren. Zij moeten met name een register bijhouden waarin de aangekochte voorwerpen en de personen die deze hebben geleverd, kunnen worden geïdentificeerd. Bovendien is contante betaling voor de aankoop van metalen bij particulieren verboden.

In België moeten kopers en inzamelaars van metalen zich eveneens houden aan regels inzake identificatie en traceerbaarheid. Deze verplichtingen zijn bedoeld om anonieme transacties te beperken en de autoriteiten in staat te stellen het traject van een verdachte partij te reconstrueren.

Om doeltreffend te zijn, moet deze traceerbaarheid gebaseerd zijn op een voldoende nauwkeurige beschrijving: metaalsoort, hoeveelheid, datum van de transactie, identiteit van de verkoper en, indien mogelijk, herkomst van het materiaal. Een permanente markering of een uniek identificatienummer vergroot de kans aanzienlijk dat kan worden vastgesteld dat een teruggevonden kabel afkomstig is van een diefstal.

Fysieke preventie: beveiliging van het terrein, opslag, verlichting en markering

De eerste stap is om de toegang tot koper te bemoeilijken en diefstal riskanter te maken. Bij een analyse van de locatie moeten de opslagplaatsen, de toegangen, de plekken die moeilijk in het zicht liggen en de tijdstippen waarop de apparatuur onbewaakt blijft, in kaart worden gebracht.

Nog niet geïnstalleerde rollen en kabels moeten worden bewaard in een afgesloten, vergrendelde ruimte die, indien mogelijk, niet zichtbaar is vanaf de openbare weg. Het wordt ook aanbevolen om de opgeslagen hoeveelheden te beperken door de leveringen af te stemmen op de daadwerkelijke planning van de bouwplaats.

Automatische verlichting, hekken, versterkte poorten en videobewaking hebben een afschrikkende werking. Ze moeten echter op een logische manier worden geplaatst om dode hoeken te voorkomen. De beelden moeten worden bewaard in overeenstemming met de geldende regels inzake gegevensbescherming.

Door het materiaal te markeren wordt de doorverkoop ervan bemoeilijkt. Dit kan gebeuren door middel van een gravure, een speciale verflaag, een identificatieplaatje of een unieke code die is gekoppeld aan de inventaris van het bedrijf.

Ten slotte moeten de teams worden gewezen op bepaalde signalen: een onbekend voertuig, een persoon die zich zonder toestemming op het terrein bevindt, ongebruikelijke foto’s van de installaties of het herhaaldelijk verdwijnen van kleine hoeveelheden kabel. Er moet een duidelijk protocol zijn waarin staat aan wie deze situaties moeten worden gemeld.

Technologische preventie: geolokalisatie, zenders en waarschuwingen bij het verlaten van een zone

Fysieke maatregelen vertragen dieven, maar zorgen er niet altijd voor dat een poging onmiddellijk wordt opgemerkt. Geolokalisatiesystemen en verbonden sensoren zorgen ervoor dat er in realtime kan worden gereageerd.

Op een spoel, een apparaat of een gevoelige infrastructuur kan een onopvallende zender worden aangebracht. Afhankelijk van de gebruikte technologie geeft deze zijn positie door en signaleert hij beweging, een schok, trillingen of een verandering in de hellingshoek.

Geofencing houdt in dat er een virtuele geografische zone wordt gecreëerd rond een bouwplaats, een opslagplaats of een deel van de infrastructuur. Wanneer een gevolgd object deze zone zonder toestemming verlaat, stuurt het systeem automatisch een waarschuwing.

Om doeltreffend te zijn, moet deze technologie worden geïntegreerd in een interventieprocedure. De waarschuwing moet bij de juiste personen terechtkomen, met informatie die direct bruikbaar is: betrokken materieel, tijdstip van de verplaatsing, positie en verplaatsingsgeschiedenis.

Geolokalisatie is dus geen vervanging voor hekken, toegangscontroles of videobewaking. Het vormt een aanvulling op deze maatregelen door de tijd tussen het begin van de diefstal en de ontdekking ervan te verkorten.

DNA-markering en oplossingen voor het traceren van kabels

Bij DNA-markering wordt gebruikgemaakt van een synthetische stof die een unieke identificatiecode bevat. Deze stof, die doorgaans met het blote oog niet zichtbaar is, kan op kabels, spoelen of apparatuur worden aangebracht.

Wanneer een verdachte partij wordt aangetroffen, kan het materiaal aan de hand van een analyse aan de eigenaar worden gekoppeld. Dit systeem kan ook een afschrikkende werking hebben wanneer het duidelijk op de locatie wordt aangegeven.

Er kunnen ook andere traceeroplossingen worden gebruikt, zoals micropunten, gravures, slijtvaste labels, industriële QR-codes of microchips. Het doel hiervan is om een bruikbare identiteit te behouden, zelfs wanneer het materiaal is verplaatst of gedeeltelijk is verwerkt.

DNA-markering is vooral bedoeld voor identificatie nadat het goed is teruggevonden. Trackers en sensoren zijn daarentegen vooral bedoeld voor opsporing en lokalisatie. Door deze twee benaderingen te combineren, kunnen preventie, interventie en het verzamelen van bewijsmateriaal dus worden versterkt.

Wat moet je direct na een diefstal doen: schade vaststellen, aangifte doen en een verklaring afleggen

Wanneer er een koperdiefstal wordt geconstateerd, is het van het grootste belang om het gebied veilig te stellen. Doorgesneden kabels kunnen een elektrisch gevaar vormen of de werking van een installatie in gevaar brengen. Er mag niet aan de apparatuur worden gewerkt voordat een bevoegde persoon ter plaatse is gekomen.

In Frankrijk kan een bedrijf aangifte doen van diefstal bij een politiebureau, een gendarmerie of, in bepaalde gevallen, via de online aangiftedienst.

In België legt de politie de aangifte vast in een proces-verbaal. De FOD Justitie informeert het slachtoffer tijdens het verhoor ook over zijn of haar rechten.

Vervolgens is het belangrijk om de sporen te bewaren en de situatie vast te leggen:

1. foto’s maken van de toegangen, de inbraaksporen en de beschadigde apparatuur;
2. noteer het tijdstip van de ontdekking en het laatste bekende tijdstip waarop de apparatuur aanwezig was;
3. de beelden van de videobewaking opslaan;
4. de geolocatiegegevens en de geschiedenis van de waarschuwingen exporteren;
5. een lijst opstellen van de gestolen goederen en de voorlopige waarde daarvan;
6. de contactgegevens van eventuele getuigen noteren;
7. aangifte doen bij de politie of de rijkswacht;
8. de verzekeraar onmiddellijk op de hoogte brengen.
   

Als een tracker nog steeds de locatie van het materiaal aangeeft, is het raadzaam deze informatie door te geven aan de politie. Medewerkers mogen niet proberen het koper zelf terug te halen, aangezien dit gevaarlijk kan zijn.

Verzekering: voorwaarden voor schadevergoeding en te verstrekken bewijsstukken

De schadevergoeding hangt af van de dekkingen die in de verzekeringsovereenkomst zijn vastgelegd. Sommige polissen dekken opgeslagen materiaal, maar stellen wel bepaalde voorwaarden: een omheind terrein, een afgesloten ruimte, een actief alarmsysteem of dat er ’s nachts niets buiten wordt opgeslagen.

Het bedrijf moet daarom de uitsluitingen, de maximumbedragen, het eigen risico en de meldingsplichten controleren. Het niet naleven van een in het contract vastgelegde veiligheidsvoorwaarde kan de schadevergoeding verminderen of uitsluiten.

De documenten die doorgaans worden gevraagd, zijn onder meer:

• het ontvangstbewijs of het proces-verbaal van de aangifte;
• inkoopfacturen;
• de inventaris van de apparatuur;
• de foto's die vóór en na de vlucht zijn genomen;
• beelden van bewakingscamera’s;
• sporen van inbraak;
• de geolocatieverslagen;
• offertes voor reparatie en vervanging;
• een schatting van de exploitatieverliezen.
  

Een doorlopende inventaris van de apparatuur vereenvoudigt deze procedures aanzienlijk. Hiermee kan worden aangetoond welke apparatuur zich vóór de diefstal op de locatie bevond en kunnen de artikelnummers, facturen en laatst bekende locaties snel worden teruggevonden. Hiermee kan worden aangetoond welke apparatuur zich op de locatie bevond en kunnen de betreffende artikelnummers snel worden geïdentificeerd.

Je materiaal en spoelen bijhouden met HeronTrack

Het voorkomen van koperdiefstal wordt effectiever wanneer het bedrijf weet waar zijn apparatuur zich bevindt en onmiddellijk wordt gewaarschuwd zodra er afwijkend gedrag wordt gedetecteerd.

Met HeronTrack kunnen apparatuur en rollen vanaf één centraal platform worden gevolgd. De sensoren kunnen bewegingen, trillingen, schokken of veranderingen in de hellingshoek detecteren die kunnen duiden op een poging tot diefstal. Dankzij de GPS-locatiebepaling kunnen beveiligingsteams of wetshandhavers vervolgens de exacte locatie van het incident vaststellen.

In de spoorwegsector, waar kabels zich over kilometers spoor kunnen uitstrekken die moeilijk te bewaken zijn, vormt deze reactiesnelheid een doorslaggevend voordeel. Waarschuwingen kunnen in realtime via een app, sms of telefoontje worden doorgestuurd naar vooraf aangewezen verantwoordelijken en naar een bewakingscentrale.

De oplossing is zelfstandig, onopvallend en geschikt voor afgelegen omgevingen. Ze kan worden geïnstalleerd op kabels, technische kasten of andere gevoelige apparatuur, zonder ingrijpende aanpassingen aan de infrastructuur.

Ontdek de door HeronTrack ontwikkelde oplossing tegen koperdiefstal bij spoorwegen, waarmee pogingen tot diefstal worden gedetecteerd, incidenten nauwkeurig worden gelokaliseerd en dienstonderbrekingen worden beperkt.

Om koperdiefstal duurzaam te voorkomen, is geen enkele maatregel op zichzelf voldoende. De meest effectieve strategie combineert fysieke beveiliging, strikt toegangsbeheer, het merken van kabels, traceerbaarheid van het materiaal en een realtime waarschuwingssysteem. Deze aanpak vermindert de kans op diefstal en stelt de teams in staat in te grijpen voordat de schade omvangrijk wordt.

‍